Πέθανε η πρωτοπόρος Κύπρια κεραμίστρια και γλύπτρια Νίνα Ιακώβου

Δημοσιεύτηκε στις 05 Φεβρουαρίου 2025

Ήταν η πρώτη Κυπρία που παρακολούθησε γλυπτική στη Σχολή Καλών Τεχνών στη δεκαετία του 1950 –πριν από την έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα– και μαθήτευσε σε εργαστήρια επωνύμων δασκάλων της Νεότερης Ελληνικής Τέχνης.

Φοίτησε στην Αθήνα με καθηγητή τον γλύπτη και κεραμίστα Γιώργο Γιωργή και επιστρέφοντας στην Κύπρο ασχολήθηκε με τη τεχνική της κυπριακής τερακότας η οποία την οδήγησε στη δημιουργική ενασχόληση με βάση την παραδοσιακή Βαρωσιώτικη ανθρωπόμορφη στάμνα– την Κουκκουμάρα – η οποία έμελλε να γίνει και η βάση της καλλιτεχνικής της δημιουργίας.

Εμπνεόμενη από την παραδοσιακή τεχνική, μέσα από το έργο της κράτησε ζωντανή την παραδοσιακή κεραμική, δουλεύοντας σε διάφορες παραλλαγές τις μοναδικές ανθρωπόμορφες κούζες της Αμμοχώστου, οι οποίες σηματοδοτούν μεγάλο μέρος του έργου της και με τις οποίες έχει ταυτιστεί το όνομά της.

Γεννήθηκε στο Βαρώσι το 1933. Έζησε σε σπίτι όπου οι τέχνες και τα γράμματα ήταν βαθιά ριζωμένα στη συνείδηση της οικογένειάς της. Ο πατέρας της Αρσένιος Νικολαΐδης ήταν δάσκαλος με προοδευτικές αντιλήψεις.

Ο παππούς της ήταν ιερέας, οι θείοι του παππού της, ο Ιγνάτιος και ο Μητροφάνης,  υπήρξαν ηγούμενοι στο Μοναστήρι του Μαχαιρά και ασχολήθηκαν με την αγιογραφία.

Η ίδια θυμόταν να κράτησε για πρώτη φορά στα χέρια της πηλό σε ηλικία τεσσάρων χρονών και πολύ συχνά να δημιουργεί μαζί με τον πατέρα της σκηνικά και σχέδια για τις ανάγκες σχολικών παραστάσεων.

Ως πρόσφυγας έζησε την τραγωδία του 1974 και αποτύπωσε στα έργα της τη φρίκη του πολέμου, την αγωνία και τον πόνο της προσφυγιάς, το δράμα των αγνοουμένων και των σκοτωμένων. Μετά την εισβολή εγκαταστάθηκε με την οικογένεια της στη Λάρνακα, όπου συνέχισε να δημιουργεί μέχρι το τέλος της ζωής της με βάση την πλούσια παράδοση της κυπριακής λαϊκής τέχνης.

Η κηδεία της θα γίνει το Σάββατο 8 Φεβρουαρίου στις 11π.μ. από τον Ναό του Αποστόλου Βαρνάβα στις Καμάρες Λάρνακας, εκεί όπου έζησε και γέμισε το σπίτι, τις αυλές και τον κήπο με τα έργα της, περιμένοντας την ώρα της επιστροφής στην οδό Καντάρας 10, στο Βαρώσι. Ο ενταφιασμός θα γίνει στο Νέο Δημοτικό Κοιμητήριο Λάρνακας.

Πολύ σημαντικό ρόλο στη μετέπειτα ενασχόληση της Νίνας Ιακώβου με την Τέχνη της γλυπτικής- κεραμικής διαδραμάτισε η μετακόμισή της στο χωριό Λεονάρισσο, το 1940. Εκεί ήρθε σε επαφή με πρόσφυγες από τη Χίο, οι οποίοι ήταν άνθρωποι καλλιεργημένοι, κυρίως, όμως, γνώρισε τη ζωή των κατοίκων του χωριού αυτού, τις γεωργικές εργασίες, τη σπορά, τον θερισμό.

Βοηθούσε τους ενήλικες να περνούν τον καπνό σε κλωστές, ενώ παρακολουθούσε από κοντά την επεξεργασία στο βαμβάκι. Οι εμπειρίες αυτές από το Λεονάρισσο επηρέασαν σημαντικά τη δουλειά της.

Τελειώνοντας το Γυμνάσιο, η Νίνα Ιακώβου εργάστηκε ως γραμματέας και χρειάστηκε να πωλήσει μέρος από την αυλή του πατρογονικού της σπιτιού στο Βαρώσι, για να σπουδάσει στη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα. Ήταν η πρώτη Κύπρια που παρακολούθησε μαθήματα γλυπτικής στη Σχολή Καλών Τεχνών και, μετά την Πολέτ Παυλίδου, η πρώτη γυναίκα στην Κύπρο που ασχολήθηκε με τη γλυπτική.

«Τη γλυπτική την έμαθα κοντά σε ένα μεγάλο δάσκαλο, τον Έλληνα γλύπτη και καθηγητή κεραμικής, Γιώργη Γεωργίου, που με κράτησε στο δικό του εργαστήριο σε δύο σημαντικές περιόδους, πρώτα το 1953-1954 και ξανά το 1964-65. Του οφείλω τα πάντα» έλεγε η ίδια.

Με την επιστροφή της στην Κύπρο, το 1955, παντρεύτηκε τον Φειδία Ιακώβου και απέκτησε δύο κόρες, τη Μαρία και τη Κρυστάλλω. Άρχισε να δημιουργεί τα πρώτα της έργα στο εργαστήρι που της έφτιαξε ο πατέρας της. Ένα δρόμο πιο κάτω από το σπίτι της ήταν το Αρχαιολογικό Μουσείο της Αμμοχώστου. Εκεί γνώρισε την αρχαιολόγο Αγγελική Πιερίδου, η οποία της μίλησε για τις αρχαίες κυπριακές τερακότες, της έδωσε βιβλία να διαβάσει και τη μύησε στην τεχνική αυτή.

Με τη συμβολή του συζύγου της, γνώρισε τους αδελφούς Πέτρο και Γιάννη Μουσούπετρου, οι οποίοι της δίδαξαν την τεχνική της κουκκουμάρας, την ανθρωπόμορφη στάμνα της παραδοσιακής κεραμικής της Αμμοχώστου. Άρχισε να δραστηριοποιείται επαγγελματικά στον τομέα της γλυπτικής, συχνά σε συνεργασία με τον ξάδελφό της και πολύ γνωστό Βαρωσιώτη ζωγράφο και διακοσμητή Ξάνθο Χατζησωτηρίου. Ο Ξάνθος και ο Φώτος Χατζησωτηρίου συνέβαλαν στο να ανακαλύψει τους μοντέρνους ζωγράφους, ανάμεσα στους οποίους ξεχώριζε τον Βαν Γκονγκ.

Στην Αμμόχωστο δούλεψε σε μια εποχή που η πόλη γνώριζε μεγάλη άνθιση σε όλους τους τομείς. Μνημειακά γλυπτά της Νίνας Ιακώβου σε τσιμέντο, ξύλο ή σίδηρο, καθώς και κεραμικά, είχαν κατασκευασθεί για τα ξενοδοχεία της Αμμοχώστου, Μαριάννα, Λοϊζιάνα, Cypriana, Grecian και Sandy Beach, ενώ το καλοκαίρι του 1974 μια μεγάλη σειρά ανάγλυφων έργων είχαν μόλις παραδοθεί στο ξενοδοχείο Castle Beach της Κερύνειας.

Η ταχύτητα των γεγονότων του πραξικοπήματος και της εισβολής το 1974 εξανάγκασαν την Νίνα Ιακώβου σε γρήγορη εγκατάλειψη της Αμμοχώστου, αφήνοντας πίσω της σημαντικό αριθμό έργων της, αλλά και χειρόγραφα του πατέρα της, για την ιστορία και τη λαογραφία της Κύπρου. Μετά την εισβολή εγκαταστάθηκε με την οικογένειά της στην Λάρνακα, συνεχίζοντας τα παραδοσιακά κεραμικά και τις κουκουμάρες σε παραλλαγές.

20 χρόνια αργότερα εξέφρασε μέσω του πηλού τα βιώματά της από την Αμμόχωστο, τα τραγικά γεγονότα του 1974 και τη νοσταλγία επιστροφής στην αγαπημένη πόλη. Χαρακτηριστικά έργα της «Η Κραυγή», «Η σταματημένη πορεία», «Οι μανάδες των αγνοουμένων», «Η νύφη της προσφυγιάς» «Οι διαμαρτυρίες» και η σειρά του «Πολέμου». Επίσης, η θεματολογία της αγγίζει την ελληνική μυθολογία, καθώς και τα μεγάλα σύγχρονα προβλήματα, όπως αυτά του πολέμου στην Παλαιστίνη, η πτώση των Δίδυμων Πύργων, η καταστροφή του πλανήτη.

Δείγματα της δουλειάς της παρουσιάστηκαν σε σημαντικές εκθέσεις στην Κύπρο και το εξωτερικό. Άφησε πίσω της μεγάλο αριθμό έργων, τα οποία βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές στην Κύπρο και το εξωτερικό, αλλά και στην Κρατική Συλλογή Έργων Τέχνης.

To 2021 της απονεμήθηκε το Βραβείο Πολιτιστικής Προσφοράς «Τεύκρος Ανθίας – Θοδόσης Πιερίδης», που έχει θεσπίσει η Κ.Ε. του ΑΚΕΛ.

Συλλυπητήρια για τον θάνατό της

Με βαθύτατη ευγνωμοσύνη και σεβασμό για τα όσα πρόσφερε η Νίνα Ιακώβου στην κυπριακή τέχνη, το Υφυπουργείο Πολιτισμού εξέφρασε τα βαθύτατα συλλυπητήριά του στην οικογένεια και της οικείους της.

Δείτε αφιέρωμα από τη σειρά του ΓΤΠ «Art in the city»: