Το "άγνωστο" εξωκλήσι της Παναγίας του Συρμάτου

Δημοσιεύτηκε στις 14 Απριλίου 2026

Σε μια από τις μεγαλύτερες κοινότητες των Κοκκινοχωρίων, την Ξυλοφάγου, βρίσκετε ένα από τα πιο αγαπημένα και σεβαστά εξωκκλήσια της ευρύτερης περιοχής. Το μικρό εκκλησάκι της Παναγίας Ευαγγελίστριας στην Ξυλοφάγου είναι άρρηκτα συνυφασμένο με την καθημερινότητα των κατοίκων του χωριού, τις προσευχές, τις χαρές και τις λύπες τους.

Σήμερα, ο χώρος του εξωκλησιού έχει αναδιαμορφωθεί με τη δημιουργία ενός πάρκου. Το ιστορικό εξωκλήσι της Παναγίας βρίσκεται ένα χιλιόμετρο νοτιοδυτικά του χωριού και ονομάζεται ταυτόχρονα και ‘Παναγία του συρμάτου’ γιατί βρίσκεται σε περιοχή που λέγεται ‘σύρμα’, δηλαδή χώρος από όπου περνούν ορμητικά τα νερά της βροχής. Το καταπράσινο τοπίο, με το μικρό δάσος με ακακίες που βρίσκεται εκεί, σε συνδυασμό με τη θάλασσα που θα την δεις μερικά μέτρα από το εκκλησάκι δημιουργούν ένα πανέμορφο φυσικό τοπίο.

Η παράδοση και το ‘Μονοπάτι της Παναγίας’

Σύμφωνα με την παράδοση στον χώρο που βρίσκεται σήμερα το ξωκλήσι υπήρχε ένα παλιό μοναστήρι που κτίστηκε το 13ο αιώνα και αριθμούσε δώδεκα μοναχούς. Οι επιδρομές των Μαμελούκων Τούρκων το 1426 έφεραν την καταστροφή στο μοναστήρι και λέγεται ότι από τους δώδεκα μοναχούς σώθηκαν οι πέντε. Οι τέσσερις όμως εξαφανίστηκαν χωρίς είναι γνωστό τι απέγιναν, όπως σημειώνει στο βιβλίο του ο Ανδρεάς Π. Πολυδώρου. Ο τελευταίος που σώθηκε, λέγεται ότι πήρε το Ευαγγέλιο και την εικόνα της Μεγαλόχαρης και κρύφτηκε απέναντι από το εξωκλήσι σε μια σπηλιά που λέγεται σπηλιά της Παναγίας και ο επισκέπτης μπορεί να την δει και σήμερα ακολουθώντας από την πίσω πλευρά του ξωκλησιού το λεγόμενο «Μονοπάτι της Παναγίας».

Μετά από ελάχιστα μέτρα περπάτημα μπορεί να φτάσει στη σπηλιά. Στο μονοπάτι που οδηγεί εκεί υπάρχουν αποτυπωμένα ίχνη που μοιάζουν με πατούσες ποδιού σε πετρώματα κάτω, όπου σύμφωνα με την τοπική παράδοση είναι ίχνη από τις πατούσες της Παναγίας όταν πέρασε κάποτε από εκεί. Ψάτε τα!

Ο διασωθέντας μοναχός φαίνεται να έθαψε την εικόνα σε εκείνο το σημείο αφού 200 χρόνια μετά δύο αδέλφια ο Χατζιάς και Βλάχος έχτισαν το σημερινό εκκλησάκι. Το 1876 ο Χατζιάς  είδε στο όνειρο του όπως λέγεται ότι στην περιοχή υπήρχε θαμμένη στη γη μια εικόνα της Παναγίας. Με το ξημέρωμα πήρε εργάτες και άρχισε το σκάψιμο. Όταν προχώρησαν σε αρκετό βάθος βρήκαν πραγματικά μια εικόνα της Παναγίας. Προσπάθησαν να την μεταφέρουν στο χωριό μα στάθηκε αδύνατο. Η εικόνα δεν κουνιόταν από τη θέση της και κατάλαβαν ότι έπρεπε να μείνει εκεί. Έτσι, κτίστηκε το ξωκλήσι της Παναγίας και η εικόνα που βρέθηκε εκεί ήταν του Ευαγγελισμού και γι’ αυτό το εξωκλήσι ονομάζεται Παναγία Ευγγελίστρια.

Η υπεραιωνόβια ελιά και ο αόρατος
Στον προαύλιο χώρο της Παναγίας θα δείς μια ‘γερασμένη’ ελιά για την οποία υπάρχουν πολλές ιστορίες για το πώς φυτεύτηκε. Η συγκεκριμένη ελιά υπολογίζεται ότι είναι άνω των 300 ετών και στέκεται περήφανη εκεί αμίλητη μάρτυρας της ιστορίας και των διαφόρων επισκεπτών της Παναγίας. Δίπλα από την ελιά υπάρχει ένα ακόμα ιδιαίτερο δέντρο, ο αόρατος, ο οποίος υπολογίζεται πως είναι πάνω από 400 χρονών, σύμφωνα με το βιβλίο του Αντώνη Βραχίμη.

Πηγές: Ανδρέας Π. Πολυδώρου, Η Ξυλοφάγου, Τοπική Μελέτη, Λευκωσία, 1989.
Αντώνης Βραχίμης, Ιστορικά προσκυνήματα της Ξυλοφάγου, Ξυλοφάγου, 2004.