"Στο 'Κέλυφος' ήθελα να γράψω για τα λόγια που δεν πρόλαβαν να λεχθούν"

Δημοσιεύτηκε στις 13 Απριλίου 2018

Η Κωνσταντία Σωτηρία ανήκει στη σύγχρονη γενιά των Κυπρίων πεζογράφων. Δηλώνει μανιώδης αναγνώστρια, έχει βραβευτεί για την πρώτη της νουβέλα ‘Η Αισέ πάει διακοπές’ με το Athens Prize for Literature, ενώ πρόσφατα δημοσίευσε τη δεύτερη ‘Φωνές από χώμα’.

Η θεατρικότητα στα πεζογραφικά της έργα την έκαναν γνωστή και στο θέατρο, αφού τα δύο πεζογραφήματά της ‘Τζεμαλιγιέ’ και ‘Η Αισέ πάει διακοπές’ προσαρμόστηκαν από την ίδια στο θέατρο. Η Κωνσταντία γράφει για πρώτη φορά αποκλειστικά θεατρικό, έπειτα από ανάθεση του ΘΟΚ για το σενάριο της καινούριας παραγωγής της Νέας Σκηνής, ‘Το Κέλυφος’.

Μαζί της μιλήσαμε για την πρώτη της συνεργασία με το κρατικό θέατρο, το έργο που υπογράφει ‘Το Κέλυφος’, τη συγγραφή στην Κύπρο και τα μελλοντικά της σχέδια.

Πως προέκυψε αυτή η συνεργασία με τον ΘΟΚ;
Η συνεργασία προέκυψε μετά από απευθείας ανάθεση από τον νέο καλλιτεχνικό διευθυντή του ΘΟΚ, τον Σάββα Κυριακίδη να γράψω ένα καινούργιο έργο για τον Οργανισμό. Με κάλεσε μια μέρα στο γραφείο του, μου είπε πως έχει παρακολουθήσει την δουλειά μου και με ρώτησε αν ήθελα να γράψω ένα νέο έργο, στην λογική ότι στα σχέδια του ΘΟΚ είναι η περαιτέρω προώθησης της Κυπριακής γραφής και η επαφή με νέους δημιουργούς. Χάρηκα πάρα πολύ  και αποδέχτηκα την πρόσκληση- πρόκληση αμέσως. Και θα ήθελα να ευχαριστήσω ξανά τον Σάββα Κυριακίδη για αυτή την ευκαιρία. Επειδή, πέραν της τιμητικής επιλογής προς το πρόσωπο μου,  είχα την ευκαιρία να ξεφύγω  από την προηγούμενη μου θεματική και να δοκιμαστώ σε κάτι καινούργιο με άλλους συνεργάτες και συντελεστές κάτω από την στέγη του Εθνικού Θεατρικού Οργανισμού, γεγονός που έχει την βαρύτητα και την σημασία που έχει.

"Το Κέλυφος" της Κωνσταντίας Σωτηρίου κάνει πρεμιέρα την Παρασκευή 13 Απριλίου στη Νέα Σκηνή του ΘΟΚ 

Πως επελέγη το θέμα του έργου και γιατί ο τίτλος ‘Το Κέλυφος’;
Το θέμα επιλέγηκε στο πλαίσιο του κεντρικού άξονα του ρεπερτορίου του ΘΟΚ που είναι «ο άλλος». Στο πλαίσιο αυτό και στις κατευθύνσεις που μου δόθηκαν  για την συγγραφή, έγραψα ένα έργο για την αθέατη τρίτη ηλικία, για μια οικογένεια που πλήγεται από μια ασθένεια όπως το Αλτσχάιμερ, για το πώς αυτή η οικογένεια βιώνει την απώλεια του ανθρώπου της, για το πώς μπορεί να επιβιώσει μέσα από μια τέτοια καταστροφή. Είναι ένα έργο για αυτούς που μένουν πίσω και βλέπουν τον άνθρωπο τους να «αδειάζει» από ζωή, να απομένει πια ως ένα κέλυφος του ανθρώπου που υπήρξε. Από την πρώτη στιγμή μου καρφώθηκε στο μυαλό ο τίτλος «Το Κέλυφος» που περιγράφει όχι μόνο αυτό το «άδειασμα» της φυσικής παρουσίας του ασθενή με αλτσχάιμερ αλλά και την πατρική παρουσία προστασία που υπήρχε αν θέλετε στην ζωή των ηρώων και μαζί με την απώλεια του φεύγει κι αυτή μαζί, «αδειάζει» και χάνεται.  

Διαβάζουμε στο δελτίο Τύπου πως στο επίκεντρο της παρατήρησης σου δεν βρίσκεται ο ασθενής του αλτσχάιμερ αλλά το περιβάλλον του. Πες μας γι’ αυτό.
Κάπου είχα διαβάσει ότι το αλτσχάιμερ δεν είναι μόνο η αρρώστια του ασθενή αλλά και η αρρώστια των φροντιστών του. Τόσο πολύ δηλαδή επηρεάζει τους ανθρώπους που βρίσκονται γύρω του. Και επηρεάζει ειδικότερα τον κύριο φροντιστή, που είναι συνήθως ο ή  η σύζυγος που βλέπουν τον άνθρωπο τους σιγά σιγά να φθίνει και να χάνεται μπροστά στα μάτια τους. Το βίωσα κι εγώ αυτό με ασθενή που είχαμε στην οικογένεια μου. Ήθελα λοιπόν να γράψω για το πως βιώνει την ασθένεια η ίδια η οικογένεια, πώς το βιώνει ο πιο κοντινός άνθρωπος αλλά και τα παιδιά. Ήθελα να γράψω για τα λόγια που δεν πρόλαβαν να λεχθούν, τις συγνώμες που δεν ζητήθηκαν, το μικρό στίγμα που αφήνει ο καθένας από μας όταν ‘φεύγει’ και που αποτυπώνεται κυρίως στους ανθρώπους που μας αγάπησαν.

Είναι ένα έργο για αυτούς που μένουν πίσω και βλέπουν τον άνθρωπο τους να «αδειάζει» από ζωή, να απομένει πια ως ένα κέλυφος του ανθρώπου που υπήρξε. 

Πως εξελίχθηκε η διαδικασία της συγγραφής και η συνεργασία σου με τον σκηνοθέτη της παράστασης Ανδρεά Αραούζο; Που επικεντρώνεται το ενδιαφέρον σας για το θεατρικό;
Τον Αντρέα δεν τον ήξερα προσωπικά πριν συνεργαστούμε αλλά είναι ένας καλλιτέχνης που θαύμαζα πάντα την αισθητική και την πορεία του. Σε επαφή μας έφερε ο Σάββας Κυριακίδης και πρέπει να πω ότι το ένστικτο του καλλιτεχνικού διευθυντή του ΘΟΚ λειτούργησε σωστά. Είχαμε μια άψογη συνεργασία, τόσο κατά τη διάρκεια της συγγραφής του έργου, όπου ο Αντρέας είχε ένα ρόλο συμβουλευτικό όσο και στην καλλιτεχνική υλοποίηση του που ελπίζω να την χαρείτε όσο κι εγώ. Το ενδιαφέρον μας νομίζω επικεντρώθηκε στο να γίνει μια παράσταση που να μας εκφράζει και τους δύο, να τιμήσουμε αυτούς που μας εμπιστεύτηκαν και ειδικότερα να δώσουμε λίγο φως σε αυτό που βιώνουν οι οικογένειες των ασθενών με αλτσχάιμερ.

Θα ήθελα να τονίσω πως θεωρώ ότι ανήκω στην γενιά του Play και του Play –on , των προγραμμάτων δηλαδή που είχαν αρχίσει με πρωτοβουλία του Κυπριακού Κέντρου του Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου και είχε ακριβώς ως στόχο της ανάδειξη της Κυπριακής γραφής και των Κυπρίων δημιουργών. Μέσα από αυτή την πρωτοβουλία ήρθαν στο προσκήνιο τα έργα μου

Ανήκεις στη σύγχρονη γενιά των Κυπρίων συγγραφέων και θεατρικών συγγραφέων; Πως βλέπεις να εξελίσσεται η θεατρική συγγραφή στην Κύπρο;
Θα ήθελα να τονίσω πως θεωρώ ότι ανήκω στην γενιά του Play και του Play –on , των προγραμμάτων δηλαδή που είχαν αρχίσει με πρωτοβουλία του Κυπριακού Κέντρου του Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου και είχε ακριβώς ως στόχο της ανάδειξη της Κυπριακής γραφής και των Κυπρίων δημιουργών. Μέσα από αυτή την πρωτοβουλία ήρθαν στο προσκήνιο τα έργα μου, γνωρίστηκα με ανθρώπους με τους οποίους στη συνέχεια συνεργάστηκα, ήρθα σε επαφή με τα θεατρικά πράγματα από την πλευρά της δημιουργίας. Για να αλλάξω λίγο την ερώτηση η θεατρική γραφή στην Κύπρο που παρουσιάζει αυτό το διάστημα σίγουρα άνθιση θα εξελιχθεί περεταίρω αν συνεχίσει να υπάρχει αυτή ή παρόμοιες πρωτοβουλίες. Χρειάζεται ενθάρρυνση, σχέδιο, υποστήριξη για να γράψεις γενικότερα, πόσο μάλλον θέατρο. Χρειάζεται η επαφή με άλλους συντελεστές του θεάτρου, με ηθοποιούς, με σκηνοθέτες, με άλλους συγγραφείς. Μόνο έτσι η γραφή εξελίσσεται και ανθίζει. Το δικό μου παράδειγμα, η ανάθεση από τον ΘΟΚ στην παρούσα φάση, μου έδειξε σε προσωπικό επίπεδο πόσα πολλά μπορείς να κερδίσεις αν έρθεις σε επαφή με τους σωστούς ανθρώπους που θα σε στηρίξουν και θα σε εμπιστευτούν.

Σε τι διαφέρει ‘Το Κέλυφος’ από τα προηγούμενα θεατρικά σου έργα; Πως βλέπεις τη δουλειά σου να εξελίσσεται;
Η βασική διαφορά είναι ότι ‘Το κέλυφος’ είναι ένα καθαρά θεατρικό κείμενο που γράφτηκε για να παρουσιαστεί στην σκηνή ενώ τα δύο τελευταία μου έργα «Τζεμαλιγιέ» και «Η Αϊσέ πάει διακοπές», γράφτηκαν ως κείμενα πεζογραφίας, εκδόθηκαν ως βιβλία  και προσαρμόστηκαν στη συνέχεια ως θεατρικά κείμενα. Πέραν αυτού η γλώσσα είναι διαφορετική, δεν χρησιμοποιώ εδώ καθόλου την Κυπριακή διάλεκτο, και το έκανα συνειδητά επειδή ένιωσα πως το κείμενο αυτό έπρεπε να γραφεί στην κοινή ελληνική. Τα κείμενα μου πάντα με κατευθύνουν. Η θεματική διαφέρει επίσης αφού αυτή την φορά δεν γράφω για ένα θέμα ιστορικό αλλά για ένα οικογενειακό δράμα. Ωστόσο στο επίκεντρο του έργου είναι πάλι η γυναίκα, οι επιλογές που χρειάζεται να κάνει, η ταυτότητα που τις επιβάλλουν οι άλλοι, εδώ ως σύζυγος και ως μητέρα όπως και ποια είναι η ταυτότητα με την οποία η ίδια προσδιορίζει τον εαυτό της. Το γυναικείο σύμπαν εξακολουθεί να είναι μια σταθερή μου συγγραφική εμμονή στο οποίο πιστεύω θα επανέρχομαι πάντα.

Στο «Κέλυφος» έχω εντάξει την προσωπική ιστορία της οικογένειας μου, ο πατέρας του συζύγου μου πέθανε πριν ένα χρόνο μόλις στα 69 του από αλστχάιμερ και είχα παρακολουθήσει από κοντά την αγωνία της οικογένειας που βλέπει τον άνθρωπο της να χάνεται. Δεν είναι εύκολο να ενσωματώνεις δικά σου στοιχεία στη συγγραφή, ωστόσο ίσως αυτό είναι που κάνει αυτό που γράφεις να είναι αληθινό.

Γράφοντας ένα βιβλίο υπάρχει στο μυαλό σου η θεατρική του μεταφορά, πράγμα που είδαμε να γίνεται με την ‘Αισέ’.
Σε καμία περίπτωση. Απλώς όπως μου έχουν επισημάνει υπάρχει μια θεατρικότητα στα πεζογραφικά κείμενα μου που ίσως διευκολύνει την θεατρική τους μεταφορά. Ούτως ή άλλως θεωρώ τον εαυτό μου κυρίως πεζογράφο. Η θεατρική γραφή είναι ένα είδος πολύ πιο δύσκολο και απαιτητικό από την πεζογραφία. Ωστόσο, η θεατρική μεταφορά του βιβλίου είναι πάντα καλοδεχούμενη και σίγουρα την επιδιώκω. Το θέατρο είναι ένα μέσο λαϊκό, και το λέω αυτό με χίλια θετικά πρόσημα για την λέξη λαϊκό που βοηθά να φτάσει η δουλειά σου σε πολύ περισσότερο κόσμο.

Πόσο δύσκολο ή εύκολο είναι ένας συγγραφέας να ενσωματώνει δικά του βιώματα στα γραπτά του; Συνέβη κάτι τέτοιο με ‘Το Κέλυφος’;
Στο «Κέλυφος» έχω εντάξει την προσωπική ιστορία της οικογένειας μου, ο πατέρας του συζύγου μου πέθανε πριν ένα χρόνο μόλις στα 69 του από αλστχάιμερ και είχα παρακολουθήσει από κοντά την αγωνία της οικογένειας που βλέπει τον άνθρωπο της να χάνεται. Δεν είναι εύκολο να ενσωματώνεις δικά σου στοιχεία στη συγγραφή, ωστόσο ίσως αυτό είναι που κάνει αυτό που γράφεις να είναι αληθινό. Η έκθεση δεν είναι ευχάριστη αλλά έρχεται πάντα μαζί με το γράψιμο. Η αυτοβιογραφία είναι δεδομένη, υπό την αίρεση ότι ακόμα κι όταν γράφεις για σένα ή για ένα γεγονός που έχει σχέση με σένα αυτοβιογραφείς τον εαυτό σου ως «άλλο». Πάντα στα κείμενα μου υπάρχει ένα κομμάτι του εαυτού μου.

Τι ετοιμάζεις μελλοντικά;
Στόχος μου είναι να ολοκληρώσω μέχρι το τέλος του χρόνου την τρίτη μου νουβέλα που έχει μείνει στην μέση μετά την ανάθεση του θεατρικού από τον ΘΟΚ.  Θεωρώ ότι αποτελεί το τρίτο μέρος μιας τριλογίας μετά τα δύο προηγούμενα μου βιβλία και συμπληρώνει το πώς βιώνω  εγώ ως πεζογράφος την σύγχρονη κυπριακή μας ιστορία. Στο μυαλό μου έχω αρχίσει να στήνω και την τέταρτη νουβέλα που θα ήθελα να έχει διαφορετική θεματική. Γενικά πάντα έχω συγγραφικό πλάνο για τα επόμενα μου βήματα. Πέραν αυτού περιμένω ανυπόμονα το καλοκαίρι για να διαβάσω. Το καλοκαίρι  είναι η εποχή που πάντα ηρεμώ και διαβάζω όλα τα βιβλία που αγοράζω τον χειμώνα. Μια τελετουργία αναπόφευκτη αφού αν δεν διαβάσεις (και αν δεν διαβάσεις πολύ) δεν μπορείς να γράψεις. Και θέλω να πω ότι αν είναι να δηλώσω κάτι ως ιδιότητα θα είναι πάνω από όλα μανιώδης αναγνώστης.

Info
Παραστάσεις κάθε Πεμ, Παρ & Σ μέχρι 19 Μαΐου, Νέα Σκηνή ΘΟΚ, Λευκωσία / Τετ 2 Μαΐου, Δημοτικό Θέατρο Σωτήρας Αμμοχώστου / Τρ 8 & Τετ 9 Μαΐου, Θέατρο Ριάλτο Λεμεσός / Τρ 15 Μαΐου, Δημοτικό Θέατρο Λάρνακας, 20.30. Πληρ. 77772717.