Το ταξίδι της "Κόλασης" συνεχίζεται

Δημοσιεύτηκε στις 05 Σεπτεμβρίου 2014

Τι κι αν ο Γιώργος Χριστιανάκης χρειάστηκε 30 ολόκληρα χρόνια για να μελοποιήσει το εμβληματικό έργο του Αρθούρου Ρεμπώ, "Μια εποχή στην κόλαση"; Σε λιγότερο από ένα χρόνο έφτιαξε την ομώνυμη παράσταση! Και αυτό που μένει πια, όπως λέει ο ίδιος, είναι η χαρά του ταξιδιού.

Μου λέει ότι κάνει διακοπές στην Κρήτη, σε ένα μικρό χωριό με ελάχιστους κατοίκους. "Πήρα ένα σπίτι όταν ακόμα παίζαμε με τις Τρύπες. Είναι και ο Γιάννης εδώ (σ.σ. ο Αγγελάκας). Επειδή δεν έχω καλό σήμα, πάω σε λίγο στο καφενείο και πάρε με σε αυτό το σταθερό να μιλήσουμε". Αυτός στο καφενείο κι εγώ φυλλομετρώντας το βιβλιαράκι στο διπλό CD, κάναμε μια όμορφη κουβέντα με αφορμή την παράστασή του στα "Κύπρια".

Τα 30 χρόνια
Η γνωριμία μου με το κείμενο του Ρεμπώ έγινε πριν από 30 χρόνια. Είχα διαβάσει το κείμενο, μου έκανε μεγάλη εντύπωση και ξεκίνησα κάπως παράπλευρα και άσχετα με τα άλλα πράγματα που έκανα -συνθέσεις για το θέατρο, για σινεμά, τα συγκροτήματα, οι Τρύπες-, σαν άσκηση περισσότερο, να ασχοληθώ για να το "μελοποιήσω".

Οι δυσκολίες
Το έγραφα, το άκουγα και το έσβηνα, γιατί απλώς με ξεπερνούσε. Δεν μου άρεσε το αποτέλεσμα. Άλλες φορές ήταν ναρκισσιστικό, μουσικό, περιγραφικό... Δεν άκουγα μουσικά, όπως θα ήθελα, την ουσία του εγχειρήματος. Το 2002, το είχα γράψει όλο, το είχα αφήσει για κανένα δίμηνο, το ξανάφησα και όπως το άκουσα, το έσβησα πάλι. Είπα ok. Κάπου είχα θεωρήσει ότι έκλεισε ο κύκλος μου με αυτό το θέμα και ότι δεν πρόκειται να ασχοληθώ ξανά.

Η επανεκκίνηση της "διαδρομής"
Κάποια στιγμή, με τη μετάφραση του Χριστόφορου Λιοντάκη, απέκτησα ξανά το ενδιαφέρον. Το θέμα είναι ότι ο Λιοντάκης είναι ποιητής και θεωρώ μάλιστα ότι ανήκει στους μείζονες Έλληνες ποιητές, από το '70 και μετά. Στην ουσία, είχα να κάνω ξαφνικά με το λόγο δύο ποιητών. Ξεκίνησα λοιπόν να γράφω ξανά από την αρχή. Λευκό σεντόνι. Στη δουλειά που εκδόθηκε τελικά, δεν υπάρχει κανένα στοιχείο από όλα τα προηγούμενα. Η μετάφραση του Χριστόφορου μού έδωσε μία εντελώς καινούργια προσέγγιση. Και τελικά ευοδώθηκε και μπόρεσα να κάνω, όπως γράφω και στο σημείωμά μου, μια διαδρομή (διότι περί αυτού πρόκειται) στο "τεράστιο" αυτό κείμενο του Ρεμπώ.

Η εμβάθυνση
Πραγματικά ένιωσα ότι μπήκα βαθιά στο κείμενο με τη νέα μετάφραση. Ίσως δούλεψε και ο χρόνος που είχε περάσει, ενώ και όλα τα προηγούμενα που, έστω κι αν ακυρώθηκαν, σιγά-σιγά δημιουργούσαν μέσα μου ένα υπόβαθρο πάνω στο οποίο μπόρεσα και πάτησα. Και εννοώ την επαφή μου με το κείμενο και όχι τη μουσική ανάγνωση του κειμένου. Όσο και να Ôναι, είχαν περάσει τα χρόνια και μπορούσα πλέον να διαβάσω σε πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης το κείμενο αυτό.

Η συγκίνηση
Ενώ πρόκειται για ένα κείμενο 140 χρόνων, νομίζεις ότι το 'χει γράψει χθες. Πιάνει τα πάντα -ηθική, θρησκεία, οικογένεια, τέχνες, κοινωνικοπολιτικές συνθήκες, εξουσία-, τα κριτικάρει, τα στηλιτεύει, ενίοτε και μέσα από μια προσωπική μάχη με τον εαυτό του. Ο Ρεμπώ ήταν σε μια συνεχή ρήξη με τον εαυτό του, αναζητώντας πάντοτε κάτι που του ξέφευγε, συνειδητά πήρε ένα δρόμο χωρίς επιστροφή -αυτό φαίνεται και απ' τη βιογραφία του- και όλο αυτό, εμένα, τελικά, διαβάζοντάς το και διαβάζοντας και πολλά στοιχεία γύρω από την πολυτάραχη ζωή του, με έκανε να νιώσω μια συγκίνηση για την ύπαρξή του.

Το κέρδος
Η μουσική μου δεν προσθέτει τίποτα στο έργο. Είναι ένα αριστούργημα από μόνο του, το οποίο απλώς μου έδωσε μια αφορμή να προσπαθήσω να κάνω ένα μουσικό έργο, διαμορφώνοντας μια δική του γλώσσα, αλλά χωρίς να οριοθετεί το κείμενο. Έναν ηχόκοσμο τον οποίο θα εισπράξει ο ακροατής, είτε με το στίχο είτε χωρίς. Γι' αυτό και έγινε διπλό το CD. Στην ουσία, το ορχηστρικό είναι ο ηχόκοσμος που γεννήθηκε μέσα μου και εκφράστηκε με αφορμή το κείμενο του Ρεμπώ, ενώ στο δεύτερο δίσκο και με την προσθήκη του λόγου, ενορχηστρώνεται ξανά η δουλειά. Μάλιστα, διάβασα εγώ το κείμενο όλο αφού με τον τρόπο που το διάβαζα έτσι έχτιζα γύρω-γύρω τη μουσική. Είναι βέβαια και τα έμμετρα ποιήματα που διάβασε ο εγκάρδιος φίλος και συνοδοιπόρος για χρόνια Γιάννης Αγγελάκας, αφού ήθελα να υπάρχει μια διαφοροποίηση του λόγου, του ύφους και της έκφρασης.

Η ζήτηση από τους νέους
Μιλώντας με φίλους βιβλιοπώλες, σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα, έμαθα ότι μετά την κυκλοφορία του δίσκου, μεγάλωσε η ζήτηση για το βιβλίο με τη μετάφραση του Λιοντάκη, των Εκδόσεων Γαβριηλίδη. Υπήρξε ίσως μια αφορμή, η κυκλοφορία του δίσκου, να αναθερμανθεί το ενδιαφέρον ή να ανακαλύψουν το κείμενο, μέσω του δίσκου, και κάποιοι πολύ νεότεροι άνθρωποι.

Το "δύσκολο" άκουσμα
Δύσκολα μπορείς να το ακούσεις το δίσκο αυτό ενώ ασχολείσαι με κάτι άλλο. Απαιτεί τη γραμμική ακρόαση που λέμε. Δηλαδή πρέπει να τον βάλεις και να έχεις το χρόνονα τον ακούσεις από την αρχή ως το τέλος, γιατί στην ουσία είναι ένα concept άλμπουμ. Δεν είναι εύκολος δίσκος, το ξέρω, αλλά γενικώς πάει πολύ καλά.

Το καλύτερο σχόλιο
Είχα πάρει τηλέφωνο τον Χριστόφορο όταν ξεκινούσα και του ζήτησα την άδειά του να χρησιμοποιήσω την μετάφραση. Προς τιμή του, μου λέει "κάνε ό,τι νομίζεις, από μένα έχεις το ελεύθερο". Και τον ξαναπήρα μετά από 4 χρόνια και του είπα "ξέρετε, το τέλειωσα". Και ο άνθρωπος εξεπλάγην διότι νόμιζε ότι το είχα αφήσει. Του το έστειλα και είχα μια αγωνία τι θα μου πει. "Γιώργο, τα θερμά μου συγχαρητήρια. Η δουλειά είναι καταπληκτική. Άκουγα το δίσκο και το κείμενο και νόμιζα ότι κάποιος άλλος έχει κάνει τη μετάφραση. Είναι σαν να το άκουγα για πρώτη φορά".

Τα "Κύπρια"
Στην ουσία είναι μια μουσική συναυλία. Ακούγεται ο λόγος, είτε ζωντανά από μένα είτε ηχογραφημένα από τον Γιάννη Αγγελάκα και γύρω από αυτό παίζεται όλος ο δίσκος. Για μένα είναι πολύ σημαντικό που στο σχήμα υπάρχουν οι μουσικοί που υπάρχουν, πρώτο διότι είναι όλοι ιδιαίτερης μουσικής ευφυΐας και ευαισθησίας και δεύτερο, όλοι τους, εκτός από μουσικοί, είναι και δημιουργοί έχοντας μια προσωπική πορεία στα πράγματα. Σε ό,τι αφορά στις προβολές, θα έχουν ρόλο φωτισμού στην παράσταση. Δεν θα υπάρχουν συναυλιακά φώτα. Εμείς θα είμαστε επί σκηνής και θα φωτιζόμαστε από τις προβολές. Γενικώς το concept των προβολών είναι ότι δείχνουν μια αποξένωση, μια εγκατάλειψη, μια παρακμή... Ο κόσμος που θα επιλέξει να 'ρθει στη συναυλία και να ακούσει αυτό το λόγο, ξέρει τι να περιμένει.

Το tour στην Ευρώπη
Ξεκινάμε από Κύπρο και μετά παίζουμε Θεσσαλονίκη (14/10), Αθήνα, Πάτρα, Ηράκλειο, ενώ με την καινούργια χρονιά η παράσταση ταξιδεύει Βερολίνο και Βαρκελώνη, ενώ συζητάμε τώρα για Ρώμη και Παρίσι.

Οι προσδοκίες
Δεν έχω προσδοκίες. Είμαι πολύ χαρούμενος που το ταξίδι της "Κόλασης" συνεχίζεται και μετά το δίσκο, ζωντανά. Αυτό που περιμένω πια είναι η χαρά του ταξιδιού, να το παίξουμε όσο το δυνατό περισσότερο και να υπάρξει κόσμος που θα πάρει κάτι απ' αυτό. Να κάνει δηλαδή τον κύκλο του.